بسم الله الرحمن الرحیم

طرح تک نگاری 

 عنوان :روستای خواجه آباد

استاد راهنما: صولت احمدی

مقدمه

شهرستان لالی یکی از شهرستانهای استان خوزستان است که از شمال به شهرستانهای

دزفول،الیگودرز،شهرکرد،از جنوب به شهرستانهای رامهرمز،مسجدسلیمان،از شرق به

شهرستانهای ایذه واز غرب به شهرستان شوشتر محدود شده است.شهرستان لالی در 49

درجه و 6 دقیقه طول شرقی از نصف النهار مبدا و عرض 32 درجه و21 دقیقهاز خط استوا

واقعشده است.بر اساس آخرین مصوبات تقسیمات کشوری در سال 1385 این شهرستان

دارای دو بخش وحتی،4 دهستان ،یک نقطه شهر لالی می باشد.شهر لالی مرکز سیاسی ،اداری

شهرستان است.

مشخصات تاریخی

روستای مورد نظر خواجه آباد نام دارد،سابقه ایجاد این روستا به دلیل نزدیکی به شهر لالی

،طبق گفته اهالی روستا به پیش از سال 1353 برمیگردد.بنا به گفته افراد معتمد و قدیمی

وجود زمینه های لازم و مناسب برای کشاورزی و نزدیکبه شهر منجر به سکونت عشایر در

این ناحیه شده است.

- وجه تسمیه آن نیز به این دلیل است که ساکنان آن از طایفه اسیوند و تیره خواجه آباد می باشند

البته این افراد در این منطقه دارای ملک بوده و بیشتر به همین دلیل در این منطقه ساکن گردیده

اند.

_روستای خواجه آباد فاقد آثار تاریخی است. البته این روستا در مسیر امامزاده امیر المؤمنین

قرار دارد که جاده خاکی آن از میان روستا عبور می کند .همچنین از لحاظ ویژگی های

طبیعی به دلیل نزدیکی به مناطق بکر و مسیر کوچ عشایر دارای جاذبه های  گردشگری می

باشد .

_لازم به ذکر است که این روستا قدمت نه چندان زیاد و محدودیت زمین ،در سالهای اخیر

توسعه چندانی نداشته است و بیشتر ساخت و سازهای اخیر در قالب افزودن بنا در ملک های

قبلی می باشد.

_بافت قدیمی روستا که دارای بافتی ارگانیک است در فرایند شکل گیری خود از عوامل

جغرافیایی و دسترسی تبعیت کرده است .در مرحله بعدی قسمت های شمال و جنوب بافت قدیم

به آن افزوده گردیده است.در حال حاضر اطراف جاده ارتباطی اصلی به عنوان مهم ترین

محورتوسعه مطرح است .

_ویژگی های جغرافیایی

خواجه آباد از روستاهای شهرستان لالی است که در قسمت مرکزی شهرستان و در نزدیکی

شهر لالی واقع است.موقعیت جغرافیایی این روستا 32درجه و 22دقیقه عرض شمالی و 49

درجه و 1 دقیقه طول شرقی است  وسعت خواجه آباد 54هزار کیلو متر مربع است .

_آب وهوای این روستا گرم و خشک است .برف نمی بارد و معمولآ در فصل های پاییز

وزمستان و بهار بارندگی وجود دارد.آب کشاورزی روستا به طور عمده از طریق نزولات

جوی تأمین می شود و کشاورزی روستاکاملآ به صورت دیمی است. براین اساس بارشهای

اوایل سال نقش مهمی در روستادارد. 

کشاورزی                                                                             

_این روستا از جنوب به اراضی کشاورزی روستاهای ططرآباد و امیرالمؤمنین ،از شرق به

اراضی کشاورزی روستای مراد آباد و از شمال نیز به اراضی روستا سلطان علی محدود می

گردد. 

                                                                                  

 حوزهنفوذ:                                                                                     حوزه ی نفوذ روستا را می توان محدوده ای از فضای اطراف آن است که سکونتگاه های

درون آن جریاناتی را به مقصد این روستا برقرار می کند. بررسی های انجام شده درخصوص

حوزه نفوذ روستا ی خواجه آباد نشان می دهد که شهر لالی در فاصله بسیاری از این روستا

واقع شده است. این شهر مرکز شهرستان لالی است و از لحاظ امکانات و خدمات وضعیت

بسیار مناسب تری دارد. براین اساس روستای خواجه آباد و روستاهای اطراف آن کاملآ در

حوزه نفوذ آن قرار دارند .به دلیل کمی جمعیت روستای خواجه آباد امکانات و خدمات نیز در

این روستا در سطح نسبتأ پایین قرار دارند . بنابراین ساکنین این روستا از لحاظ بعضی امکانات

وخدمات در درجه اول به مراکز خدمات بالاتر وابسته هستند. نقاط نافذ بر روستای خواجه آباد

،شهر لالی است .  

                                                                    

_پوشش گیاهی و فضای سبز :                                                                    

پوشش گیاهی این روستا عمومأ زمین های کشاورزی می باشد که توسط اهالی روستا به زیر

کشت محصولاتی از جمله گندم وجود گلزار در می آید .این روستا در حال حاضر فاقد پارک

وفضای سبز است ،با توجه به اینکه فضای سبز و پارک یکی از نیاز های اساسی است

بنابراین قسمتی از کل مساحت باید به این امر اختصاص یابد.

جانوران :

جانوران در این روستا شامل جانوران اهلی و خانگی از قبیل مرغ و خروس و اردک ،گاو

وگوسفند و بز می باشد. که اکثر در خانه ها نگه داری می شوند.

ساختار اجتماعی روستا

-قشربندی اجتماعی

در این روستا همانطور که قبلأ گفته شد همه اهالی از تیره خواجه آباد می باشد و قوم وخویش

هستند قشربندی خاص وجود ندارد. همه افراد در یک منطقه قرار می گیرند و امکان تحرک

اجتماعی و شغلی نیز وجود دارد افراد از طریق درس خواندن و ارتقاء تحصیلی می توانند در

پست های بالاتری قرار گیرند و موقعیت اجتماعی خود را ارتباط دهند.

جمعیت و نیروی انسانی :                                                                          

متوسط نرخ رشد جمعیت از سال 1355 تا وضع موجود همواره ثابت بوده است.بیشترین

میزاننرخ رشد جمعیت مربوط به دهه 55-56 بوده است . روند ترخ رشد بالا در فاصله

ساهای 75تا 1385 کمی کاهش یافته و بر نرخ رشد 72/1درصد رسیده است. این رقم نشان

می دهدعلیرقم کاهش روند و به رشد جمعیت نرخ رشد جمعیت بالاست.طبق آمار خانه بهداشت

نرخرشد طبیعی به طور میانگین 2/2 درصد است. این داده های حاکی از آن است که شرایط

موجودروستا مهاجرفرست است.عامل اصلی مهاجرت به روستا و یکجانشین شدن عشایر،

عامل اصلی افزایش نرخ رشد جمعیت طی سالهای 55-1385 می باشد.شغل بیشتر مردم

کشاورزی است و در کنار آن دامداری به صورت سنتی و در حد رفع نیازهای خانوار است

.البته بخشی از ساکنان نیز به مشاغل خدماتی اشتغال دارند .مطابق داده های مرکز

آمار ایران تعداد شاغلین این روستا در سال 1385برابر 86مرد و1 زن می باشد در تعداد

بیکاران جویای کار 58مرد می باشد .  همچنین 63درصد جمعیت این روستا جوان می باشند.

میزان سهم اشتغال روستا برابر 7/17 درصد و میزان نرخ اشتغال روستا برابر درصد می

باشد .

-آموزش و سواد 

 طبق تعریف مرکز آمار ایران افرار با سواد شامل کلیه کسانی که می توانند متن ساده ای را با

زبان فارسی یا هر زبان دیگری بخوانند یا بنویسند . و نسبت با سوادی درون جامعه از تقسیم

افراد باسواد در یک سن یا گروه سنی به جمعیت آن یا گروه سنی به دست می آید . و معمولأبه

در صد بیان می شوند و طبق تعریف مرکز آمار باسوادی در افراد 6سال و بالای 6 سال محاسبه

میشود . طبق آمار سرشماری عمومی نفوس ومسکن در سال 1485 تعداد افراد بالای 6سال

روستا خواجه آباد 443نفر و تعداد افراد باسواد 355نفر بوده اند که نشانگر میزان باسوادی 80درصدی جمعیت روستاست.همچنین از مجموعه این افراد 130نفر نیز در حال تحصیل می

باشند. البته سهم باسودان مرد 56درصد و سهم زنان 44 درصد می باشد .البته همین نسبت بین

افراد بالای 6 سال نیز با 4درصد تفاوت به سود زنان وجود دارد.

جدول وضعیت سواد روستای خواجه آباد در سال 1375

کل درصد	درصد	تعداد زن	درصد	تعداد مرد	شرح
%100	%48	211	%52	232	6سال وبیشتر
%80	%44	157	%56	198	با سواد
%29	%45	58	%55	72	محصل

_این کاربری در وضع موجود شامل یک باب دبستان با 1414 متر رمربع مساحت و یک

باب مدرسه راهنمایی با مساحت 1305 متر مربع است.با توجه به جوابگویی آن به جمعیت

روستامیزان مساحت آن در افق طرح افزایش نخواهد یافت.

خانواده وازدواج

خانواده در این روستا اکثرأ از نوع خانواده هسته ای می باشند. و به شکل مرد سالاری است

واقتدار و اهمیت بیشتری برای مرد قائل می شوند.89 خانوار در این روستا ساکن است.نوع

خویشاوندی نیز غالبأ بر مبنای روابط خونی و ازدواج است و معمولأ افراد این روستا که جز

یک طایفه می باشند ،یک شبکه خویشاوندی را تشکیل میدهند.

ازدواج در این روستا اکثرأ از نوع ازدواج خویشاوندی و هم خونی است و از نوع درون

گروهی است.البته ازدواج برون گروهی نیز در بین اهالی این روستا وجود دارد.از ویژگی

های اجتماعی و فرهنگی ازدواج می توان به گرفتن شیر بها و جهزیه دادن به خانواده عروس

و دامادپوشیدن لباسهای محلی در مراسم ازدواج می توان اشاره کرد که از آن جایی که اکثرأ

ازدواج هادر این روستا فامیلی است ،طلاق در این روستا به ندرت دیده میشود.

بهداشت و درمان

کاربری درمانی این روستا 362 متر مربع مساحت دارد که شامل یک واحد خانه بهداشت

است . سرانه این کاربری برابر7/0 متر مربع است.

این روستا در سال 1380 دارای آب شرب لوله کشی می باشد.آب آشامیدنی روستا از طریق

منابع آب زیر زمینی به وسیله منبع آب و لوله کشی با روستای گچ گرسا مرتبط می باشد و به

این روستا منتقل می شود.کیفیت آب این روستا بنا بر نظر اهالی مطلوب بوده و با قطعی دو

روز درهفته مواجه می باشد.روستای خواجه آباد فاقد شبکه جمع آوری و دفع آبهای سطحی

است و آب حاصل از جوی وگاهأ منازل به تعبیت از شیب معابر دفع میشود.

ازاین رو لازم است با توجه به مشکلات متعددی که از این نحوه دفع فاضلاب اماکن مسکونی

وآبهای سطحی در زمینه بهداشت و رفت وآمد ایجاد میشود لازم است ضمن ممانعت از ایت

کار(دفع فاضلاب و اماکن مسکونی در معابر ) نسبت به ایجاد شبکه دفع آبها سطح معابر اقدام

شود.

شیوه مسکن وسکونت

شیوه سکونت در این روستا به صورت متمرکز است و خانه ها در کنار همدیگر قرار گرفته

اند .و زمین های زراعی و کشاورزی در فاصله ای نه چندان دور اما جدا از محل زندگی

افرادقرار دارند.

_بر اساس آمار سال 1385 در روستا خواجه آباد جمأ 44 واحد مسکونی موجود بوده و با

توجه به اینکه تعداد 88 خانوار در این روستا ساکن بوده اند .تراکم خانوار در واحد مسکونی

 1385 برابر 02/2 خانوار بوده است.

_متوط تعداد خانوار در هر خانواده بین9یا6نفر بوده که هر خانه معمولأ3یا2 اتاق خواب

وجوددارد.خانه ها معمولأ از نوع ویلایی و حیاط دار هستند.ابزار وساول خانه نیز شامل

لوازم ضروری مانند یخچال،فرش،کمدو تلوزیون......می باشد.

_مصالح ساختمانی در چهار حالت اسکلت فلزی یا بتنی،آجر(بلوک) سیمان،آهن،آجر (سنگ)

چوب،خشت وگل شناسایی شده است.

الف)بناهای اسکلت فلزی یا بتنی

شامل آن دسته از بناهای که عمدتأ با استفاده از مصالح مقاوم و جدید نظیر اسکلت فلزی یا بتنی

ساخته میشود.در این روستا تعداد 22 واحد با مساحت 8810 متر مربع از این دست وجود

دارد.

ب)بناهای با مصالح آجر (بلوک)-سیمان –آهن

شامل آن دسته از بناها ست که دیوارهای باربر از جنس آجر یا بلوک یا سنگ با ملات سیمان

به همراه تیرهای فلزی سیستم سازه ای آن را تشکیل می دهد .و به شرط رعایت استانداردها ی

لازم برای ساختما نهای تا دو طبقهذ مناسب میباشد.در این روستا تعداد 30 واحد با مساحت

38539متر مربع از این دست وجود دارد.

ج)بناهای با مصالح آجر (سنگ)-چوب

ساختمانهای که مصالح بکار رفته در آن از مصالح قدیمی یعنی آجر یا سنگ با ملات گل رس

به همراه تیرهای چوبی سیستم سازه آن را تشکیل می دهد.

د)بناهای خشت و گل

بناهای قدیمی و فرسوده که با مصالح کم دوام ساخته شده و در حال حاضر تخریب شده اند یا

درحال تخریب می باشند در این روستا از این بناها ذوجود ندارد

مالکیت اراضی روستا

در محدوده روستا انواع اراضی با مالکیت های مختلف اعم از دولتی ،شخصی و

عمومی،وجوددارد.در بین انواع مالکیت ها مالکیت خصوصی که تمام اماکن مسکونی را شامل

میشود بیشترین تعداد سطح را شامل میشود.همجنین شبکه معابر ،میادین و تاسیسات روستا

دارای مالکیت عمومیاست.مدارس روستا نیز دارای مالکیت دولتی است.لازم به ذکر است که

گورستان و مسجدروستا نیز دارای مالکیت وقفی است.

سازمانها و مؤسسات

-شورای اسلامی ده متشکل از 3نفر می باشد که از بین اهالی خود روستا و توسط مردم

روستا و از طریق انتخابات روستایی انتخاب می شوند هر چند وقت یکبار جلسه تشکیل می

دهند و به مشکلات روستا رسیدگی می کنند .

-این روستا دهیار نیز دارد.پاسگاه و بانک و قهوه خانه و مسافرخانه در این روستا وجود

ندارند .امامزاده امیرالمؤمنین در این روستا وجود دارد و در روزهای تعطیل عده زیادی برای

زیارت به آنجا می روند.

-کاربری مذهبی روستا شامل یک واحد مسجد است که 1656مترمربع مساحت دارد سرانه

اینکاربری برابر 4/3 متر مربع است .

-کاربری درمانی این روستا 362متر مربع است که شامل یک واحدخانه بهداشت است.سرانه

این کاربری برابر 7/0 مترمربع است .گورستان این روستا در داخل محدوده روستا قرار

داشته و مساحت آن2176مترمربع است.

–کاربری تأسیسات و تجهیزات 504مترمربع مساحت دارد که سرانه این کاربری 1مترمربع

بوده است که منبع آب می باشد.

ساختار اقتصادی روستا

تولید کشاورزی

-زراعت

بخشی از اراضی زراعی که در داخل محدوده روستا قرار گرفته است 7201 مترمربع

مساحت دارد.انواع محصولات این روستا شامل گندم و جو و گلزار است .تولید معمولأ

متناسب با وسعت زمینهای موجود است.و تولید آن ها هم برای معیشت و هم برای عرضه به

بازار فروش است. وزراعت معمولأترکیبی از روشهای سنتی و جدید بکار گرفته می شود و

از ماشین آلات کشاوزری نیز برای سم پاشی و برداشت محصول استفاده می شود و شامل

3مرحله کاشت وداشت وبرداشت است و کشت بیشتر دیمی است.از آنجایی که زراعت شغل

عمده افرادروستاست نقش مهمی در درآمد و تأمین معاش روستاییان دارد .

_دامپروری (دامداری)

بخشی از دامداری که در داخل محدوده ی روستا قرار گرفته است 1858مترمربع مساحت

دارد . دامداری نیز از مهمترین فعالیت های اقتصادی افراد در کنار زراعت است . تعداد

دامهای روستا شامل 300 رأس گوسفند است.علوفه  مورد نیاز دام از مراتع اطراف تهیه می

شود .شیوه دامداری کاملأ سنتی است.تولیدات دامی شامل شیر،ماست،کره،پنیر،دوغ است که

هم برای مصرف خانگی و هم برای فروش می باشد و از این راه درآمدی از راه دامداری

نصیب روستائیان می شود.

در این روستا باغداری ،مرغداری وصیفی کاری و صنایع دستی به شکل محسوس و قابل

ملاحظه دیده نمی شود که بتوان آماری از آن به دست داد.قبلأو تا حدودی در زمان حال کارگاه

قالیبافی در این روستا وجود داشته که تعدادی از زنان و دختران با استفاده از ابزار ووسایلی

که مالکیت دولتی داشته به بافتن قالی می پرداختند و از این راه دامداری برای خود داشته اند و

یامی توانستند وام دریافت کنند .در این روستا به دلیل نبود رودخانه شکار و ماهیگیری وجود

ندارد

                        عوامل تولید

زمین زراعی:

بخشی از زمین های زراعی که در داخل محدودۀ روستا قرار گرفته است 7201 مترمربع

مساحت دارد. واحد اندازه گیری زمین براساس هکتار است . زمین ها اکثرأ به صورت

مالکیت خصوصی هستند و بهره برداری از آن ها به صورت مشاع نیست بلکه خانوادگی و

خصوصی است. سطح اراضی این روستا حدود 1500 هکتار است که همگی آن ها به زمین

های دیمی اختصاص یافته اند .آب بات توجه به اینکه کشت روستا دیمی است آب زراعی آب

باران است .چاه و قنات در این روستا وجود ندارد.

-نیروی انسانی

تقسیم کار در این روستا به شکلی است که پسر و پدر در هنگام کاشت محصول بروی زمین

کارمی کنند اما براساس نیاز گاهی زنان نیز با آنان همکاری می کنند و معمولأ برای برداشت

محصول از صبح تا موقع غروب همه اهالی روستا بروی زمین کار می کنند

 

ابزار تولید و آموزش فنی حرفه ای :

در این روستا ابزار تولید و مالکیت آن وجود ندارد و آموزش فنی حرفه ای نیز در شهر رو

ازطریق مدرسه می باشد .

-سرمایه و اعتبارات

منبع وام و اعتبارت از طریق جهاد کشاورزی مستقر در شهرستان لالی می باشد که با توجه

به وسعت زمین و نوع محصول به ندرت به افراد  تسهیلات و وام اعطا می کند .

 

  _زیر بنا ها و ارتباطات

_راه اصلی لالی به حتی که از سالهای گذشته از داخل روستا عبور ذمی کند دارای پوشش

آسفالت است بقیه راه های روستا شنی و خاکی می باشد. به طور کلی می توان گفت به لحاظ

معابر روستا خواجه آباد  وضعیت نامطلوبی دارد همچنین عبور جاده بین روستایی از مرکز

روستا ارتباط شرق و غرب آن را با مشکل مواجه ساخته است .

_ با توجه به وضعیت موجود شبکه معابر روستاها و نیازهای جدید جامع روستایی نظیر

قابلیت حرکت ماشین،هماهنگی خصوصیات فضایی معابر با شدت عملکرد کاربردهای مجاور

،مشکلات خاصی در شبکه معابر روستایی بروز می کند .

_فاصله این روستا با شهر لالی 7 کیلومتر است ،وسایل نقلیه شخصی در این روستا زیاد

است شامل تاکسی و پراید و وانت بار که افراد به وسیله اینها به شهر رفت و آمد دارند و

برای برقراری ارتباط با شهر باید از روستا ططرآباد عبور کنند.

_این روستا دارای پست بانک است واز سال 1379 این روستا دارای برق بوده و هم اکنون

به شبکه سراسری متصل می باشد و تقریبأ تمام منازل روستا دارای برق می باشند . 

         

 _همچنین اهالی روستا از سال 1384 دارای تلفن خصوصی بوده و بیشتر منازل روستا

دارای تلفن  می باشند.

توزیع

مبادله 

  تولید روستاییان همانطور که قبلأ ذکر شده هم برای مصرف خانگی و هم برای بازار

است،چوبداری نیز در روستا وجود دارد که افرادی هستند که دام های زیادی را نگه داری می

کنند از لحاظ امکانات و خدمات این روستا وضعیت نامطلوبی دارد و تنها شامل 1فروشگاه

تعاونی و خوارو بارفروشی است.

روابط تو لید

نظام به بهربرداری در این روستا به شکل نظام خانوادگی استواحد بهره برداری غالبأ فردی و

خانوادگی است و در مواردی نیز دو یا چند برادر به صورت جمعی از زمین ها مشاع خود

بهره برداری می کنند.

ساختار فرهنگی روستا

در بررسی فرهنگ مردم روستا مجموعه ای از سنن دیرین و باستانی همانند سایر نقاط استان

به چشم می خورد.فرهنگی که بیشتر بر مبنای اصول اعتقادی و ایدئو لوژی اسلامی شکل

گرفتهاست.و می توان گفت این نوع فرهنگ جز فطرت مردم روستا و منطقه گردیده است .

از این رودر حفظ و نگهداری آن تاکید دارند.ساکنین این روستا اقوام لر و بختیاری از جمله

طایفه او سیوند و تیره خواجه هستند.

_آئین مردم اسلام و مذهب آن ها شیعه می باشد .

زبان مردم روستا فارسی است اما به لهجه لری صحبت میکنند و گویش بختیاری دارند زندگی

مردم این روستا بسیارساده و به دور از هر گونه تجمل و آلایش است .شیوه لباس پوشیدن آنها

نیز ساده و معمول و در حد رعایت شئونات اسلامی است.

_ از جمله ارزشها و اعتقادات آنها می توان اعتقاد به ائمه اطهار و اولیای دین اشاره کرد.که

همه ساله در مراسم عزاداری و اعیاد امامان شرکت می کنند و ایمان قلبی دارند.

_اوقات فراغت اهالی این روستا معمولأ بصورت شب نشینی ،جمع شدن در خیابان های

روستا،فوتبال بازی کردن و زیارت امامزاده امیرالمؤمنین است. 

                              فرهنگ عام(فولکور)

معمولأ تولد بچه ها در گذشته در نزد مامای روستا انجام می گیرد .نامگذاری بچه ها نیز در

قدیم براساس نام جدیا اسامی امامان بوده است .مراسم ازدواج مهمترین و زیباترین رسوم این

روستامی باشد که شامل چند مرحله خواستگاری ،بله برون ،قندشکنان ،عقدکنان ،عروسی می

باشد. که افراد لباس محلی می پوشند و در خانه عروس با ساز محلی می رقصند .در هنگام

مراسم عزاداری نیز مردم شریک غم همدیگر هستند و به اتفاق هم به مراسم خاکسپاری می

روند و این مراسم شامل هفت (یا سوم )،چهلم و سالگرد می باشد . عید ها نیز مردم این روستا

جشن می گیرند و به دیدار اقوام و دوستان می روند .

 

پایان نامه

بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر شکل گیری هویت اجتماعی

چکیده

این پایان نامه شکل گیری هویت اجتماعی را با استفاده از روش پیمایشی مورد مطالعه قرار

داده است.این تحقیق هویت اجتماعی را در شهرستان لالی در میان جوانان  بین گروه سنی

18تا30را مورد ارزیابی قرارداده است.

    

مقدمه

هویت مقوله ای است که هم در سطح فرد می تواند مطرح باشد و هم در سطح اجتماع.

بررسی هویت قومی و هویت ملی بیشتر از اینکه در سطح فرد مطرح باشد در سطح اجتماع

مطرح است بدون هویت اجتماعی، یعنی بدون وجود چارچوب‌های مشخصی که شباهتها و

تفاوتها را آشکار می‌سازد، افراد یک جامعه امکان برقراری ارتباطی معنادار و پایدار با

یکدیگرنخواهند داشت و در نتیجه نمی‌توان از وجود اجتماع سخن

گفت.                                                                

نهادهای گوناگون اجتماعی اعم از سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، دولتی و یا غیردولتی و

باورها و سنتها و حتی نحوه احساس تعلق و پیوندهای گروهی همه و همه در ایجاد و دگرگونی

هویت اجتماعی نقش دارند، به علاوه در برابر هویتها یا هویتهای غالب اجتماعی همواره

مقاومتهایی صورت می‌گیرد.

هویت اجتماعی نه تنها ارتباط اجتماعی را امکان‌پذیر می‌کند بلکه به زندگی افراد هم  

  معنامی‌بخشد. در ضمن فرایندی برای خودشناسی کنشگران اجتماعی است

معناسازی نیز به واسطة آن صورت می‌گیرد. هویت‏ها معانی کلیدی هستند که ذهنیت افراد را

شکل می‌دهند، مردم به دیگران می‌گویند که چه کسی هستند و مهم تر این که به خودشان نیز

می‌گویند که چه کسی هستند (گل‌محمدی، 1380). متفکران چندی متأثر از کارهای کنش

متقابل‌گرایان هستند( از جملة آنها: ریچارد جنکینز وتاجفل)                                               

نهادهای گوناگون اجتماعی اعم از سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، دولتی و یا غیردولتی و باورها و سنتها و حتی نحوه احساس تعلق و پیوندهای گروهی همه و همه در ایجاد و دگرگونی هویت اجتماعی نقش دارند، به علاوه در برابر هویتها یا هویتهای غالب اجتماعی همواره مقاومتهایی صورت می‌گیرد

هویت اجتماعی نه تنها ارتباط اجتماعی را امکان‌پذیر می‌کند بلکه به زندگی افراد هم معنامی‌بخشد. در ضمن فرایندی برای خودشناسی کنشگران اجتماعی است که معناسازی نیز به واسطة آن صورت می‌گیرد. هویت‏ها معانی کلیدی هستند که ذهنیت افراد را شکل می‌دهند، مردم به دیگران می‌گویند که چه کسی هستند و مهم تر این که به خودشان نیز می‌گویند که چه کسی هستند (گل‌محمدی، 1380). متفکران چندی متأثر از کارهای کنش متقابل‌گرایان هستند از جملة آنها: ریچارد جنکینز و هنری تاجفل

بیان مسئله:

فرایند هویت یابی امری مجزا از محیط اجتماعی نیست. انسان موجودی اجتماعی است و هویتش در ارتباط با اجتماع شکل می گیرد در همین زمینه مارکروزمکابی بیان کرده اند که خانواده ،فرهنگ ومذهب نقش مهمی در احراز هویت نوجوانان ایفا می کنند همچنین اریکسون معتقد بود که عوامل اجتماعی و تاریخی بر شکل گیری هویت تاثیر می گذارند. کسب هویت موفق به فرایندی است مملو از اضطراب و استرس چرا که لازمه ان پشت سر نهادن دوره بحران است.

تحقیقات بسیاری حکایت از آن دارند که برخورداری از حمایت اجتماعی مطلوب فشار روانی را تعدیل می کند.حمایت اجتماعی برای فرد یک رابطه امن و اطمینان بخش را به وجود می اورد همچنین حمایت اجتماعی برای فرد یک کمک دو جانبه است که باعث ایجاد تصور مثبت از خود ،پذیرش خود و احساس ارزشمندی می شود و همه این موارد در بی نهایت به فرد فرصت خودشکوفایی می دهد .فقدان حمایت اجتماعی زمینه مساعدی را برای شکل گیری احساس بی یاوری،ناامیدی ،بی قدرتی،پوچی وبی معنایی در میان جوانان فراهم می کند .

گر چه خانواده یکی از مهمترین عوامل موثر در فرایند هویت یابی است اما در دوران نوجوانی فرد از خانواده فاصله بیشتری می گیرد و بیشتر با دوستان و سازمانها و نهادهای غیر از خانواده در ارتباط  است و از طرفی حمایت اجتماعی به میزان بر خورداری از محبت همراهی با توجه اعضای خانواده ،دوستان و سایر افراد تعدیف شده است لذا ضروری است که به منابع دیگر حمایت اجتماعی مانند دوستان و سایرین توجه می شود.          

اهمیت و ضرورت پرداختن به موضوع

امروزه مساله غامض و پیچیده هویت یکی از مشغله ها و دغدغه های فکری بسیاری از متفکران دینی سیاسی ،اقتصادی،فرهنگی،اجتماعی دولتمردان شده است .چالش های هویتی امروز سرنوشت ساز هویت پیش شرط هر نوع عمل به ویژ عمل اجتماعی و شرط لازم توسعه است داشتن یک هویت مشخص و مستقل برای افراد یک کشور نه تنها عنصر اصلی زندگی افراد تلقی می شود بلکه به زندگی فردی و اجتماعی انسان معنی می دهد آن را از پویایی خاصی برخورد می نماید .  شرط اصلی ذیل به توسعه پایدار یک کشور تربیت نیروی انسانی کار آمد با گرایش های لازم فرهنگی و اجتماعی و.....می باشد. بنابر نظر لئونارد بایندر اگر کشوری بخواهد به رشد و توسعه برسد باید پنج بحران را پشت سر بگذارد این بحرانها عبارتند از بحران هویت،بحران مشارکت،بحران نفوذ،بحران مشروعیتو بحران توزیع به زعم وی وجه تمایز کشورهای توسعه یافته صنعتی و کشورهای در حال توسعه آن است که انان در گذشته به طریقی موفقعیت آمیزبحرانهای فوق به ویژه بحران هویت و مشروعیت را پشت سر نهاده اند .

تعاریف مفاهیم مرتبط با تحقیق

هویت:

هویت به ویژگی هایی اشاره دارد که موجب تشخیص فرد می­گردد. واژه هویت یIdentity در زبان لاتین از Identitas اخذ شده که ریشه آن Idem یعنی "مشابه و یکسان" می‌باشد. این واژه در عربی از کلمه هو به معنی او (ضمیر غایب) اخذ شده و به معنی اتحاد بالذات یا انطباق بالذات است. بنابراین، هویت هر پدیده‏ای، بیانگر هیئت و ماهیت وجودی ذات آن است. این کلمه در یک معنا به ویژگی یکتایی، فردیت و تفاوت های اساسی‌ای که یک شخص را از همه افراد دیگر متمایز می‌کند، اشاره دارد.

هویت اجتماعی:

"هویت اجتماعی" در وسیع‌ترین معنا، هر نوع رفتار یا نگرشی است که از طریق تجربه حال یا گذشته، از رفتار سایر مردم تأثیر پذیرفته باشد؛ یا اشاره به رفتاری است که به سوی سایر مردم جهت‌گیری شده باشد. در برخی موارد، به همکاری یا کنش گروهی سازمان‌یافته‌ی هدفمند، محدود می‌شود. گاهی هم دلالت ضمنی اخلاقی دارد و به کنشی اشاره دارد، که به سوی رفاه کل جامعه و یا اعضای محروم آن جهت‌گیری شده است. البته در اغلب موارد، بدون هیچ صبغه اخلاقی لازمی، برای اشاره به آگاهی از احساس‌ها و نگرش‌های دیگران و برای اشاره به رفتاری که متأثر از چنین آگاهی باشد، به کار برده می‌شود.[3]

هویت اجتماعی و گروهی، مجموعه‏ای از خصوصیات  (Identity Social) مشخصات اجتماعی، فرهنگی، روانی، فلسفی، زیستی و تاریخی همسانی است که بر یگانگی یا همانندی اعضای آن دلالت می‏کند و آن را در یک ظرف زمانی و مکانی معین، به طور مشخص، قابل قبول و آگاهانه، از سایر گروه‏ها متمایز می‌سازد.[4]

هویت اجتماعی افراد، براساس عضویت آنها در گروه‌های اجتماعی تعیین می‌شود؛ زیرا هویت به وسیلۀ روابط میان نیروهای فرهنگی و اجتماعی ساخته می‌شود. بنابراین افراد مانند ابزاری در دست جامعه و فرهنگند؛ که به واسطه آنها وجود خود را نمایان می‌سازند.[10] این مقوله به طور مداوم و روزمره، در زندگی افراد ایجاد شده و در فعالیت‌های بازتابی انسان، مورد حفاظت و پشتیبانی قرار می‌گیرد.[11]

 

برای هویت اجتماعی ابعاد متفاوتی ذکر شده است:

هویت دینی:که به رابطه انسان با دین و نسبتی که با آن پیدا میکند اطلاق میشود.سنگ بنای هویت دینی تعهد وپایبندی است. هویت دینی نشان دهنده احساس تعلق و تعهد به دین و جامعه دینی است .

هویت شغلی:یکی از هویت های اجتماعی مهم را در بر میگیرد.اما تنها افراد شاغل وعمدتا مردان را در بر میگیرد.داشتن شغلی که ارزش اجتماعی داشته باشدعزت نفس را افزایش می دهد.و به ایجاد حس ایمنی و هویت با ثبات کمک میکند .

هویت خانوادگی :به یکی از مهم ترین گروهای مرجع یعنی والدین و خانواده مربوط میشود.ویژگی های شخصیتی و سبک زندگی والدین بر روی هویت شخصی و اجتماعی فرد به شدت تاثیر می گذارد و بدنه هویت فرد را در کودکی و نوجوانی شکل میگیرد.

هویت قومی:در مطالعه و تحلیل مسائل مربوط به هویت قومی و گروهای قومی در جامعه شناسی اتفاق نظر وجود ندارد.بر اساس دیدگاه کنشگرایی شش ویژگی برای قومیت وجود دارد که شامل وابستگی خونی،نژاد،زبان ،سرزمین،مذهب ورسوم مشترک است.در نهایت هویت قومی را می توان باورهای مشترک و احساس تعلق را بر اساس وابستگی های خونی ،نژادی،زبانی،سرزمین و خویشاوندی داشت.

متغیرهای مستقل:

سن

جنس

میزان تحصیلات

رسانه های گروهی

پایگاه اجتماعی و اقتصادی

مشارکت در فعالیت های اجتماعی و سیا سی

 

تعریف متغیرهای مستقل

سن :منظور از سن تقویمی افراد است این سن پاسخگو بر حسب سال پرسیده میشود.

جنس:جنسیت فرد در این جامعه مورد نظر است .

میزان تحصیلات :تحصیلات رسمی افراد مورد نظر است.

رسانه های گروهی:منظور میزان استفاده از  پاسخ گویان از وسائل ارتباط جمعی است (ماهواره،تلوزیون،رادیو،مجلات و روزنامه )

پایگاه اجتماعی و اقتصادی:پایگاه اجتماعی اقتصادی ،جایگاه سلسله مراتبی افراد بر حسب قدرت اقتصادی و منزلت اجتماعی آنهاست.

مشارکت در فعالیت های اجتماعی و سیاسی :منظور مشارکت افراد در مراسم شادی،وجلسات فامیلی و عزادری است وشرکت در انتخابات مشارکت سیاسی است

متغیر وابسته:

هویت اجتماعی

تعریف هویت اجتماعی:

 در وسیع ترین معنا ،هر نوع رفتار یا نگرشی است که از طریق تجربه حال یا گذشته از رفتار سایر مردم تاثیر پذیرفته باشد یا اشاره به رفتاری است که به سوی سایر مردم جهت گیری شده باشد و در برخی از موارد به همکاری یا کنش گروه سازمان یافته ی هدفمند یا محدود میباشد . 

 

فصل دوم

 

پیشینه تحقیق

تحقیقات داخلی

عالمی نیسی در مطالعه میزان برجستگی هویت های فرهنگی جمعی و پیش بینی آینده آن به بررسی برجستگی این هویت در میان مردم عرب خوزستان پرداخته است .یافته های این پژوهش نشان از معنی دار بودن تاثیر دو متغیر مستقل (ارتباط فراملی – فرصت یکسان) برقراری ارتباط بدون هیچ فرقی بین کشورهای متفاوت بر متغیر وابسته که در اینجا فراوانی بر جستگی های هویت های ملی و قومی درون مرزی ،است دارد.برجستگی هویت قومی درون مرزی به معنی آن است که فرد زندگی خود را بر اساس آداب و رسوم و هنجارهای فرهنگ عرب محلی خوزستان پیش برده و بیش از هر چیز خود را عری خوزستانی میداند.

.دیگر یافته های این پژوهش حاکی از عدم معنی دار بودن متغیرها :1)ارتباطات درون ملی 2)جهانی سازی 3)آزادی های مدنی با متغیر وابسته دارد.به نظر وی خلاف اعتقاد برخی متفکران که جهانی سازی را عامل یکسان سازی انسانها و هویت ها یشان میدانند در آینده شاهد ایجاد و خلق هویت های جدید خواهیم بود.

   احمدی در یک بررسی تاریخی در مورد هویت قومی وقومگرایی در ایران  با مطالعه سه قوم ایرانی (کردها ،بلوچ ها،آذری ها)در پی پاسخ به این سوال که چرا اقوام فوق در ایران سیاسی شدند؟ بود.به نظر وی سیاسی شدن آن متاثر از این عوامل است که اول ظهور دولت های سکولار و مواجه انها با روسای قبیله ای خود مختار سنتی ،دوم کنترل اختلافات مذهبی و قومی ،ساختار هویت های قومی توسط  نخبگان سیاسی و روشنفکران قومی وغیر قومیو سوم حمایت گرایش های ناسیو نالیستی سکولار به وسیله خاور شناسان غرب.(احمدی)وی نظریه های مربوط به هویت قومی را در دو گروه تقسیم بندی کرد :اول نظریه هایی که مربوط به ماهیت قومیت می باشند.این نظریه ها توضیح میدهند که قومیت چگونه شکل گرفته است و دسته دوم نظریه های مربوط به سیاسی شدن قومیت است.

این پژوهش با توجه به عنوان ماهیت ان از نظر دسته های دوم یعنی سیاسی شدن قومیت استفاده کرده است .در این جا نیز از تلفیق سه نظریه استفاده شده است.اول نظریه های نوسازی.دوم نظریه های استعمار داخلی .سوم نظریه محرومیت نسبی.نظریه های نوسازی به دو دسته تقسیم میشوند :اول نظریه هایی که به تاثیر نوسازی بر کاهش هویت قومی اشاره میکنند دوم نظریه هایی که بر تاثیر نوسازی بر افزایش هویت قومی توجه دارند.

نظريه استعمار داخلي و مهم ترين مولفه آن يعني عامل اقتصادي، از نظريه هايي است که در تبيين هويت قومي در ميان اعراب شهرستان اهواز، کاربرد دارد.وضعيت نامساعد اکثر اعرابي که بي قرار ندارند، يکي از عواملي است که در هويت قومي شتر در حاشيه شهر اهواز قرار دارند و به لحاظ اقتصادي در وضع مناسبي اين افراد تأثيرگذار است. عزيزي بني طرف، عمده ترين مشکلات اعراب خوزستان را عامل اقتصادي مي داند 

ویلیام جمیز

:سر آغاز رویکرد مدرن به هویت در پژوهش های آکادمیک به ویلیام جمیز درباره خود بازمیگردد.او در واپسین سالهای قرن 19 خود را دارای دو قسمت قابل تمیز دانست. خود به عنوان موضوع شناسایی یا من مفعولی حاصل جمع تمام آنها  چیزهایی است که فراز آن خود میداند و مشتمل دسته من مفعولی،من مفعولی اجتماعی و من مفعولی روحی است. جیمز معترف بود که خود به عنوان فاعل شناسایی یا من مفعولی موضوع به مراتب دشوارتر ی برای پژوهش محسوب میشود از نظر او من فاعلی آن چیزی است که هر لحظه آگاه و به سخن دیگر اندیشه است.

. تاجفل (1970) تحقيقاتي را هدايت مي كرد كه در آن از دانش آموزان پسر 14ـ 15 ساله مدارس انگلستان استفاده مي شد. در يكي از اين تحقيقات به شركت كنندگان گفته شد كه محققان قدرت بينايي افراد را مورد مطالعه قرار مي دهند. به آن ها چندين دسته نقطه نشان داده شد و خواسته شد كه تعداد اين نقطه ها را تخمين بزنند. سپس به دو گروه تقسيم شدند، آن گاه از آن ها خواسته شد تخمين بزنند. به يكي از گروه ها گفته شد كه تعداد نقطه ها را كم برآورد كرده اند و گروه ديگر تعداد نقطه ها را زياد برآورد كرده اند. (اگرچه) در حقيقت، آن ها به صورت تصادفي تقسيم بندي شده بودند. پس از آن، جفت هايي از شركت كنندگان، يعني دو گروه تخمين زننده زياد و دو دسته تخمين زننده كم، از هر دسته يك نفر انتخاب شدند. از ساير شركت كنندگان خواسته شد بر مبناي ميزان درستي تخمين ها، به هر كدام از اعضاي جفت هاي مذكور نمره بدهند. پسرها اعضاي جفتي را انتخاب كردند كه در گروه آن ها قرار داشتند; كم تخمين زن ها، زوج كم تخمين زن را و زياد تخمين زن ها جفت زياد تخمين زن را انتخاب كردند. حتي زماني كه عضويت در گروه بر مبناي چيز بي ربطي مانند تمايل به كم يا زياد تخمين زدن نقطه هاي روي يك صفحه پايه گذاري شد، افراد ]از خود [يك جانب داري درون گروهي قوي نشان دادند. اگر چه اكنون راه هايي براي بررسي هويت اجتماعي در موقعيت جهان واقعي وجود دارد، (اما) برنامه هاي كوچك كماكان از روش هاي تحقيق رايج به حساب مي آيند.

 

فصل سوم

مبانی نظری

 

نظریه هويت اجتماعي

برخي روان شناسان عقيده دارند كه طبقه بندي اجتماعي براي بيان بعضي از جنبه هاي تعامل درون گروهي مانند تعصب كافي است. اين ديدگاه به نظريه طبقه بندي اجتماعي⁶ معروف است. نظريه هويت اجتماعي، به لحاظ اهميت تعيين هويت اجتماعي، با نظريه طبقه بندي اجتماعي فرق دارد. زماني كه ماخود را به عنوان بخشي از يك گروه طبقه بندي مي كنيم، هويت اين گروه را پذيرفته و آن گونه كه فكر مي كنيم اعضاي گروه عمل مي كنند، احتمالا با پذيرفتن نشانه هاي عيني عضويت رفتار مي كنيم. براي مثال، اگر شما خود را در دسته طرفداران يك تيم فوتبال قرار داده ايد، در موقعيتي كه قرار داريد هويت يك طرفدار را خواهيد پذيرفت و روش هايي را به كار مي بريد كه به عقيده شما يك طرفدار فوتبال به آن عمل مي كند. شما ممكن است شال گردني به رنگ لباس هاي تيمتان بپوشيد و به تماشاي مسابقات برويد. شما احتمالا به دنبال يافتن اطلاعاتي هستيد كه به ويژه براي ورزشكاران، برجسته و مهم است; مثلا، امتيازات مربوط به مسابقات اخير و آخرين وضعيت تيم مورد علاقه شما در ليگ. 

 

نظريه هويت اجتماعي در عمل

نظريه هويت اجتماعي بيش از هر جا براي تبيين تعصب شهرت دارد و مي تواند براي شناخت راهبردهاي عام براي كاهش تعصب به كار رود. بنابراين، كار جمعي (كِلِي (Kelly) و برينلينگر Breinlinger، 1996) كه در آن گروه اقليت نيروها را متحد مي كند و بر عليه تبعيض وارد عمل مي شود، مي تواند به عنوان كار كردن به خاطر توانمند نمودن هويت گروه خودي تلقّي شود. مدل رايج هويت گروه خودي (گارتنر Gaertner 1993) با از بين بردن مرزهاي بين گروه خودي و گروه غيرخودي، دقيقاً بر مبناي اصل مخالف كار مي كند. هرگويچ (Hergovich) و اولبريچ (Olbrich) (1996) از اين هم پا را فراتر گذاشته و يك شبيه سازي رايانه اي از مبارزه درون گروهي، كه تا حدي مبتني بر تحقيقات نظريه هويت اجتماعي است، طراحي كردند. به برنامه، اطلاعات مربوط به سوابق 49 درگيري و مبارزه در كشورهاي انگلستان، آمريكا و اتحاديه جماهير شوروي (سابق)، داده شده بود و اغلب به طور صحيح اعلام مي كرد كه چه زماني درگيري مسلحانه رخ داده است (5/87 درصد در آمريكا، 70 درصد در اتحاديه جماهير شوروي، و 5/62 درصد در انگلستان). اين نتيجه فوق العاده مهم است; چون بدين معناست كه نظريه هويت اجتماعي مي تواند در پيشگويي جنگ ها به ما كمك كند.

     البته، نظريه هويت اجتماعي كاربردهاي متنوع ديگري نيز دارد; يكي از كاربردهاي آن در تبليغات بازرگاني و آگهي هاي تجاري است. مادريگال (Madrigal، 2001) با استفاده از يك پرسشنامه رابطه بين هويت طرفداران ورزش را با تيم هايشان، و احتمال خريد آنان از محصولات شركت هاي برپاكننده آن تيم ها آزمود. طرفداران پرقدرت تيم، اهتمام زيادي به خريد محصولات شركت برپاكننده تيم خود داشتند. اين امر كاربردهاي روشني براي شركت ها دارد تا تيم هايي را انتخاب و از آن ها پشتيباني كنند كه طرفداراني وفادارتر و محكم تر دارند و نه تيم هايي كه بيشترين پيروزي را دارند. سياستمداران نيز مي توانند از پديده هويت اجتماعي استفاده كنند. در تحقيقي كه توسط ماتيوس (Mathews) و ديتز اُهلر (Dietz-Uhler) (1998) انجام شد، دانشجوياني كه وابستگي هاي سياسي متفاوتي داشتند، آگهي هاي تبليغاتي مربوط به خود (گروه خودي) و ساير احزاب (گروه غيرخودي) را مورد ارزيابي قرار دادند. دقيق ترين آگهي هاي ارزيابي شده مربوط به حزب خود آن ها، آن آگهي بود كه نسبت به حزب مثبت بود. اما آگهي هايي كه از سوي شركت كنندگان هم حزبي شان منتشر شده و ديدگاه منفي نسبت به حزب آنان داشتند، در نزد آن ها حتي ناپسندتر از آگهي هاي منفي اي بود كه احزاب رقيب منتشر كرده بودند. اين نشان مي دهد كه ضروري است آگهي هاي تبليغاتي منتشر شده از سوي احزاب سياسي، هيچ ابهام يا پيام افراطي در بر نداشته باشد تا بر روي طرفداران خود آن ها اثر منفي نگذارد.

     نظريه هويت اجتماعي همچنين در درك رفتار مردم در سازمان ها و ادارات مهم است. ورچل (Worchel) و همكارانش (1998) راه هايي را بررسي و دنبال كردند كه از طريق آن ها هويت اجتماعي مي توانست براي بهبود انجام كار گروه ها مورد استفاده قرار گيرد. آن ها موقعيت هاي تجربي متعددي پديد آوردند كه در آن موقعيت ها، گروه هاي دانش آموزان با يكديگر انجام وظيفه مي كردند. وقتي گروه ها همكاري با يكديگر در آينده را پيش بيني مي كردند، وقتي آن ها از لباس متحدالشكل استفاده مي كردند، وقتي آن ها براي توليد گروهي، پاداش مشترك مي گرفتند و پاداش انفرادي دريافت نمي كردند، سطح توليد بالاتر مي رفت. وجه مشترك اين سه متغير اين است كه آن ها به هويت برتر همراه با كار گروهي منجر مي گردد.

فرضیه ها:

1)به نظر می رسد بین سن و شکلگیری هویت اجتماعی ارتباط وجود دارد.

2)به نظر می رسد بین جنس و شکلگیری هویت اجتماعی ارتباط وجود دارد.

3) به نظر می رسد بین میزان تحصیلات وشکلگیری هویت اجتماعی ارتباط وجود دارد.

4) به نظر می رسد بین میزان استفاده از رسانه های گروهی و شکلگیری هویت اجتماعی ارتباط وجود دارد.

5) ) به نظر می رسد بین پایگاه اجتماعی و اقتصادی جوانان و شکلگیری هویت اجتماعی ارتباط وجود دارد.

6) به نظر می رسد بین مشارکت در فعالیت ها اجتماعی و سیاسی و شکلگیری هویت جوانان ارتباط وجود دارد.

 

فصل چهارم

جامعه آماری:شامل کلیه جوانان شهرشتان لالی می باشد که از میان آنها 30 نفر بطور تصادفی انتخاب شده است روش نمونه گیری در این پژوهش تصادفی ساده است.

. ابزاراندازه گیری:در این تحقیق  ازپرسشنامه برای اندازه گیری تاثیر متغیرهای مستقل برروی متغیر وابسته استفاده شده است.

روش آماری:دراین تحقیق برای بررسی پاسخهای  به پرسشنامه ازنرم افزار spssاستفاده شده است.

 

                                                      تحقیق میدانی

مقدمه:

· منظور از مطالعات میدانی تحقیقاتی است که موضوع مورد مطالعه در اختیار محقق قرار داشته باشد ویا به عبارت دیگر محقق را بدان دسترسی باشد بعنوان مثال وقتی محقق هدفش مطالعه در زندگی کشاورزان ساکن یک روستا و یا قشری از جامعه و یا گروهی از کارگران یک موسسه تولیدی و یا مردم عشایری باشد مطالعه, از نوع مطالعه میدانی است و اطلاق اصطلاح میدانی به مفهوم ارتباط مستقیم و رویاروی محقق با پدیده های مورد مطالعه است.

        پاره ای از دانشمندان اجتماعی برانند که تنها شیوه معنا دار مطالعه رفتار انسان مشارکت در محیط

اجتماعی است.مطالعاتی که بر کل یک واحد اجتماعی متمرکزند و محقق به دنبال درک عمل آن واحد

اجتماعی در شرایط عادی است چه بسا مستلزم حضور محقق در حیات روزمره ی آن واحد اجتماعی باشد.

تحقیقات میدانی مشخصه انسان شناسان است.تحقیقات انسان شناسان ابتدا منحصربه اقوام

ناشناخته بیگانه بوده سپس همان اصول تحقیق را برای گروه های آشنا و محیط های خویش بکار بردند.

تحقیقات میدانی:تلاشی است برای درک وشناخت نحوه ی عمل یک واحد اجتماعی تام نظیر یک گروه یا

سازمان یا اجتماع و مناسبات درونی آن.

نحوه ی بررسی مطالعه میدانی

در مطالعات میدانی نقش محقق حائز اهمیت اساسی است چون این موقعیت ممتاز محقق است،که تعیین است.شرح وتوصیف مطالعات میدانی بر حسب محیط مورد مطالعه و ماهیت نقش محقق در آن محیط فرق میکند،اما در هر حال محقق برای شناخت واحد اجتماعی مورد نظر به مشاهد عمیق و طولانی وکنش متقابل در آن محیط می پردازد و چراغ راه محقق رشته ای ملاحظات عام است.تمایل به شناخت عمیق حیات اجتماعی مورد مشاهده نیل به درک حقیقی و درستی از علل ونحوه جریان آن، محققان میدانی باید به گونه منظم مشاهده کنند و البته کارشان بالاتر از ناضران تصادفی باشد و مشاهداتشان را جز به جز درست ثبت کنند پاره ای از محققان اجتماعی معتقدند که مشاهدات با مشارکت ،یعنی روش مطالعه میدانی بهترین روش تحقیق است،زیرا محقق را مستقیما در برابر کنش اجتماعی قرار می دهد  مشاهده

مشاهده 

 از مهم‌ترين، طبيعي‌ترين و پركاربردترين شيوه‌ها و ابزار تحقيق است. به تعبير وب تمامي تحقيقات اجتماعي با مشاهده آغاز مي‌شوند و با آن نيز پايان مي‌پذيرند.

اول) تعريف مشاهده

آقاي رنه‌كيونيگ مي‌نويسد كه « رابطه ما با جهان به وسيله حواس پنج‌گانه به وجودمي‌آيد و ما با كمك آن حواس، تجربيات خود را مي‌آموزيم. بدين معنا، «مشاهده» نوعي كسب تجربه از جهان است كه از طرق ساده، تا طرق علمي به وسيله جلا دادن و تيز كردن حساب شده ادراك و حواس انجام مي‌گيرد.» عبارت ديگر در تكنيك مشاهده، شناخت از طريق حواس پنجگانه آغاز مي‌شود.(رفيع‌‌‌‌‌پور،1382، ص 58) لازم به ذكر است كه مشاهده وقتي از طريق علمي با محتوا خواهد بود كه بر پايه يك تئوري، به دنبال هدف‌هاي مشخصي كاوش نمايد. اما چنين اقامت در محل تحقيق براي مشاهده‌گر دو چيز را امكان پذير مي‌كند: تحقيق و درك شرايط اجتماعي جديد (مشاهده با هدف كسب تجربه)، مواجه شدن مشاهده‌گر با مسائل عملي كه به او در تهيه فرضيات جديد كمك مي‌ كند. (رفيع‌پور،1382، ص56)

انواع مشاهده

1-  مشاهده سيستماتيك و غير‌سيستماتيك: منظور از مشاهده غير‌سيستماتيك آن است كه ما بدون هيچ برنامه و زمينه تئوريكي، مشاهداتي را انجام دهيم. مثل مشاهده گدايان يا طلا فروشان. اما براي يك مشاهده سيستماتيك ما مي‌بايست بر‌اساس يك برنامه مشخص پيش برويم: يعني ما يك مسئله داريم، چارچوب تئوريكي، فرضيه‌ها، و بر‌اين اساس مي‌دانيم كه بايد به دنبال چه باشيم. مثلاً  اگر بخواهيم ميزان آنومي يا آشفتگي اجتماعي را بسنجيم معرف‌هاي زيادي چون صداي دزدگير‌ها، حصار نيزه مانند خانه‌ها و قفل ماشين‌ها و ... همه حكايت از فقدان كنترل و امنيت اجتماعي دارد.

2- مشاهده با ساخت و بدون ساخت

 مشاهده بدون ساخت نظير مصاحبه باز است. معمولاً در تحقيقات مقدماتي به كار گرفته مي‌شود و محقق به دنبال كسب اطلاعات كلي و يافتن معرف‌هاي مناسب براي سنجش موضوع مورد مطالعه خود است. و مي‌خواهد با مشاهده بدون ساخت اطلاعات مقدماتي لازم را به دست آورد. از مشاهده با‌ساخت زماني استفاده مي‌شود كه تحقيقات مقدماتي صورت گرفته است. در مشاهده با ساخت ما ديگر به دنبال اطلاعات كلي نيستيم، بلكه مي‌خواهيم فرضيه‌ها، متغير‌ها و معرف‌هاي مشخص خود را بررسي كنيم و حتي‌المقدور به صورت كمي بسنجيم. لذا بايد طبقات مشاهده مشخص شده باشند.

3-: مشاهده مشاركتي و غير‌مشاركتي

ملاك تفكيك اين دو از هم، مشاركت محقق در نحوه و رويه زندگي و شغل افراد مورد مطالعه است. از آن‌جا كه مشاهده مشاركتي در بسياري از موارد امكان پذير نيست يعني محقق نمي‌تواند همانند افراد مورد مطالعه همان شغل، رويه زندگي و رفتار افراد را داشته باشد، لذا در بيشتر مواقع از روش غيرمشاركتي استفاده مي‌شود. در مشاهده غير‌مشاركتي ما داراي يك مسئله، چارچوب تئوريكي، فرضيه‌ها هستيم و به جاي پرسشنامه، ما يك مشاهده‌نامه داريم. در اين مشاهده‌نامه ما اقلام مشاهده را آماده مي‌كنيم يعني مشخص مي‌كنيم كه چه چيز‌ها و رويدادهايي را مي‌خواهيم مشاهده كنيم، آخرين وجزئي‌ترين مرحله و نكته مورد مشاهده درباره رفتار را «واحد مشاهده » مي‌نامند. مثلاً مشاهده لوازم منزل را در نظر بگيريد، هر يك از وسايل منزل يك واحد مشاهده است، كليه وسايل منزل يك طبقه مشاهده و وضعيت اقتصادي يك قلم مشاهده است.

در مشاهده مشاركتي، مشاهده‌گر در جريان رويدادهاي اجتماعي مورد مطالعه شخصاً مشاركت دارد. مشاهده‌گر در آن گروه نقشي به عهده خواهد داشت و از جانب اعضاي گروه به عنوان عضوي از گروه ديده مي‌شود.  بنابراين مشاهده‌گر در اين تكنيك دو نقش را به عهده دارد. يكي محقق و ديگر عضو گروه. در اين حالت محقق گروه را نه به صورت مصنوعي در يك لابراتوار. بلكه در يك محيط واقعي و طبيعي مطالعه ميكند. اين تكنيك عموماً براي مطالعه موضوعاتي به كار گرفته مي‌شود كه اطلاعات قبلي درباره آن بسيار كم است مثلاً در مورد سرزمين‌ها و فرهنگ‌هاي ديگريا گروه‌هاي ناشناخته. محقق ميتواند موضوع را از ساير افراد گروه پنهان كند يا به آن‌ها بگويد، مشروط بر آن‌كه اعضاي گروه، محقق را، به عنوان جزیی از گروه بپذيرند.  همانند مشاهده غير‌مشاركتي، محقق داراي مشاهده‌نامه است كه بر‌اساس  مسئله و چارچوب تئوريكي تحقيق، طراحي شده است. سوالات از مشاهده‌گر پرسيده مي‌شود و او را وا مي‌دارد تا مسايل خاصي را مشاهده نمايد.(رفيع پور،1382، ص 90-55)    

4- مشاهده نامرئي:

 استفاده از آيينه‌هايي كه محقق پشت آن قرار مي‌گيرد و افراد مورد تحقيق را مي‌بيند كه سايرين او را نمي‌بينند.

5- مشاهده فعال:

 محقق دست به دستكاري متغيرها مي‌زند و شرايط ويژه‌اي را پديد ميآورد.

6- مشاهده نا‌پيوسته:

 محقق نسلي را در يك زمان (t) مطالعه مي‌كند. سپس در فاصله زماني معيني مطالعه تكرار مي‌شود.

7-: مشاهده كانوني:

  هدف تمركز مشاهده بر روي بعدي خاص از رفتار يا واحد و يا فردي خاص است.

نتیجه گیری

بررسی مطالعات میدانی بسی سخت تر از بررسی تحقیقات آزماشی و پیمایشی است چه در این

 دست تحقیقات دخل و تصرف در مطالعه محیط اجتماعی بسیار اندک است واز این رو باید آن را تقرییا

 مانند یک رمان خواند.

24/12/1390

منبع :ترز.ال بیکر

ترجمه و اقتباس :دکتر هوشنگ نایبی

www.mba.aslblogfa.com

www.daneshnamehroshd.com

روش تحقیق پیمایشی

مقدمه

پیمایش روشی است برای بدست آوردن اطلاعاتی درباره دیدگاها، باورها و نظرات ،رفتارها ،انگیزه ها ،یا مشخصات گروهی از اعضا یک جامعه. این روش آماری است که از راه تحقیق و پژوهش علمی میسر میشود در حقیقت پیمایش را میتوان هم به ابزار استفاده برای جمع آوری داداه ها و هم به فرآیندهای بکار رفته بهره گیری از آن ابزار تلقی کرد.

پیمایش های سازمانی یا انجام پژوهش در حوزه شناخت افکار عمومی در قالب پروژه های نظر سنجی اولین بار پس از جنگ جهانی دوم به صورت منسجم و علمی به عنوان ابزاری جهت سنجش روحیه کارکنان انجام پذیرفت.

مراحل پژوهش پیمایشی

جمع آوری اطلاعات:چنانچه پیمایش ها به خوبی طرح و هدایت شوند این امکان را به سازمان ها می دهند که اطلاعات دقیقی درباره طیف گسترده ای از مسائل جمع آوری کنند.پیمایش روشی است کاملا اثر بخش و کارا جهت جمع اوری اطلاعات مورد نیاز پیمایش های سازمانی از حیث جمع آوری اطلاعات انعطاف پذیر ند و میتوان از ان برای دست یابی به اهداف متعدد استفاده کرد .

بهبود ارتباطات :پیمایش میتواند به عنوان ابزار قدرتمند برای بهبود ارتباطات بین بخش های مختلف یک سازمان عمل کند.پیمایش ها برای ایجاد ارتباطات رو به بالا ،از کارکنان و سطوح پایین به سمت مدیران مفید هستند و همچنین میتوانند در ارتقاع و تحکیم روابط برون سازمانی و چگونگی مناسبات دو سویه بین سازمان راه گشا باشد .

بازنگری و ارزیابی آثار تغییرات سازمانی:آن دسته از پیمایشهایی که به صورت مرتبط انجام میشود،میتواند یک سیستم کشف سریع برای ارائه آثار تغییرات اعمال شده بر رفتار ودیدگاههای کارکنان و مشتریان در اختیار مدیران و تصمیم گیران سازمان قرار دهد.

انجام پیمایش      

مراحل اصلی فرایند پیمایش عبارتند از:شناسایی و درک نیازهای اطلاعاتی ،طرح نمونه گیری،   ،بکارگیری ابزارهای مناسب جهت اندازه گیری گرد آوری داده ها،داده پردازی و نهایتا تدوین و ارائه گزارش.

تهیه پرسش های پیمایش

شاید هیچ مرحله ای از پیمایش مهمترازتهیه پرسش ها نباشد ،پرسش هاعناصراساسی  پیمایش هستند.کیفیت آنها در جذب اطلاعات مورد نظر ،تاثیر بیشتری از سایر بخش های فرآیند پیمایش دارد.

پرسش های پیمایش از نظر شکل دو نوع هستند:پرسش های بسته و پرسش های باز .

در پرسش های بسته از پاسخگویان می خواهند که از مجموعه مشخص از پاسخ ها،یکی را انتخاب کند.

انواع پرسش های بسته عبارتنداز:پرسش های چند انتخابی،پرسش های بلی،خیر و پرسش هایی با مقیاس درجه بندی عددی در پرسش های باز از پاسخ دهند می خواهند که به زبان خود و هر چقد که می خواهند پاسخ دهند.انواع پرسش های باز عبارتند از:از پرسش های پرکردنی،پاسخ های کوتاه ،توضیح و تشریح.

استفاده از پرسش های بسته در پیمایش های سازمانی بسیار مطلوب و جذاب هستند.پاسخ دهندگان به سرعت وبه راحتی میتوانند به پرسش های بسته پاسخ دهندو در زمان صرفه جویی کنند و از طرفی دامنه پاسخ های به اهداف پیمایش را محدود کرده و الگوی واحدی را در اختیار همه قرار می دهند.

پرسش های باز نیز دارای اهمیت و ارزش خاصی هستند پرسش های باز یا پرسش های بدون ساختار از پاسخ دهندگان می خواهند هر طوری که می خواهند به زبان خود به پرسش ها پاسخ دهند. یکی از بزرگترین مزایای پرسش های باز آن است که به پاسخ دهندگان امکان می دهند تا با استفاده از الگوی مورد قبول خود وبدون اینکه ناخواسته تحت تاثیر گزینه ها از پیش تعیین شده قرار بگیرند به سوالات پاسخ دهند.پرسش های باز به بهترین شکل نظرات واقعی پاسخ دهندگان را منعکس می کنند.از سوی دیگر پرسش های باز دارای معایبی نیز هستند از جمله بزرگترین ضعف پرسش های باز ،زمان و انرژی زیادی است که باید صرف پردازش و تجزیه و تحلیل پاسخ هایی ارائه شده به این پرسش ها شود.

نقاط قوت تحقیق پیمایشی

1-پیمایش ها برای توصیف ویپگی های یک جمعیت بزرگ فوق العاده سودمند است

2- پیمایش ها، به ویژ آنها که پاسخگو شخصا پرسشنامه ها را تکمیل می کند نمونه های بزرگ را میسر می سازد

3- پیمایش ها ،که انعطاف پذیرند ،می ئتوان درباره موضوعی معیین سوالهای زیادی کرد و به نحو قابل توجهی در تحلیل ها انعطاف به وجود آورد

نقاط ضعف تحقیق پیمایشی

1- اینکه ضرورت استاندارد کردن غالبا منجربه دوختن وصله ناجور می شود.

2- تحقییق پیمایشی به ندرت ممکن است با متن زندگی سروکار داشته باشد.

3- پیمایش ها از بسیاری جهات انعطاف ناپذیرند .  

نتیجه گیری :

تحقیق پیمایشی یا زمینه یابی از جمله مهمترین روشهای تحقیق در علوم اجتماعی به شمار می روند که از کاربردهای فراوانی در حوزه مطالعات سازمانی و به ویژه روابط عمومی برخوردار هستند.پروژه های مختلف نظرسنجی و افکار سنجی در روابط عمومی با بهرمندی از این روش طرح و اجرا میشوند.

www.azadbakht.com

روش تحقیق

مقدمه:

تحقیق درلغت به معنای پیداکردن،درست کردن،راست گردانیدن ویافتن حقیقت است.

دراصطلاح علمی عبارت است ازیک عمل منظم که درنتیجه آن،پاسخ هایی برای سوال موردنظرمطرح

شده ودرموضوع تحقیق بدست می آید.تحقیق فردراقادرمی سازد که درباره روابط متغیرها حدس بزنداما

کاملاً مطمن نمی سازد.تحقیق توضیحی شامل روابط علت ومعلول بین دوپدیده ویابیشتراست مانندرابطه

بین شاخصهای اقتصادی ووابستگی به مذهب.

 

(مراحل تحقیق)

1-طرح تحقیق

2-متن تحقیق

3-نگارش تحقیق

طرح تحقیق:محقق قبل ازشروع تحقیق بایدطرحی درتحقیق ارائه کند.

طرح تحقیق:عبارت است ازنقشه،برنامه،خط مشی هایامجموعه ای ازجست وجوها یی که

محقق راقادرمیسازد تا به شکل موردمطالعه پاسخ گوید.درطرح تحقیق مواردذیل تبین می گردد:

1-اولین موردانتخاب موضوع است.محقق بایدبدانددنبال دستیابی به چه مسئله ای ورسیدن به

چه مشکلی راحل خواهدکرد،به رد یا اثبات چه نظریه ای می پردازد.

موضوع تحقیق بایدملموس ومحدودومرزهای آن کاملاًشناخته شده باشدتامحقق

بداندخودرادرچه چارچوبی محصورکرده.

2-ضرورت تحقیق بعدازتبین موضوع لازم است.

3-تحقیق چکیده ای است ازمطالعات اکتشافی وعمیق ازآنچه که درباره ی موضوع مورد

تحقیق وموضوعات مشابه درکتاب ها ومقالات وپایان نامه وجوددارد.(پیشینه هدف ازسابقه موضوع تحقیق)

4-محقق بعدازبررسی پیشینه سوالاتی رامطرح می کندکه درتحقیقات گذشته به آنها توجه

نشده.است وپاسخ های قانع کننده ای به آنهاداده نشده است.

ویژگی های پرسش های آغازین:صریح وشفاف باشد،تک جنبه ای وپرهیزازچندپهلویی ها

عملی بودن باتوجه به مکان وزمان موجودعادی بودن ازداوریهای اخلاقی.کوتاه وفاصله

شده باشد.

5-محقق بایدبیش ازشروع تحقیق خودبایدپیش فرضهای تحقیق خودرامشخص

کند.درهرتحقیقی پیش فرضهایی وجودداردکه محقق آنها رافرضی قبول کرد.وبه عنوان

اصلی موضوع پذیرفته وتحقیق رابرپایه آنهاقرارمی دهد.وقتی محقق پیش فرضهای تحقیق

رامشخص می کند می داند که تحقیق راازکجا شروع کندوسوالات تحقیق وگستره تحقیق

رادرچه حدی قراردهد.

6-فرضیه محقق پس ازاینکه سوالات تحقیق رامشخص کردبه پاسخ های اجتماعی سوالات

تحقیق می پردازد.محقق باتوجه به پیشینه تحقیق ومطالعات اکتشافی فرضیه ای رابه عنوان

پاسخ به سوالات تحقیق ارائه می کند این فرضیه درطول تحقیق بررسی می شودوصحت آن

سنجیده می شود.ملاک های فرضیه خوب.روشن،معین،مشخص داشتن حدودمشخص،قابلیت

اندازه گیری وارزیابی داشتن قابل فهم بودن،متناسب بانظریه ها وتئوری های موجود،مرتبط

 بودن با عنوان تحقیق

متن تحقیق:

پس ازاینکه محقق چنین طرحی راتنظیم کردوآن رابرای نظرخواهی به استاد

یامرکزتحقیقاتی موردنظرارائه دادوبه تصویب رسیدبراساس طرح تصویب شده به

متن تحقیق می پردارد.

درمتن تحقیق محقق بایدمراحل زیرراطی کند.

1-تجزیه وتحلیل طبقه بندی محتوا،

2-تقسیم بندی عناوین وسرفصل هادرهرتحقیق علمی

3-پاسخ به سوالات اصلی وفرعی محقق درطرح تحقیق

4-نقدروبررسی تئوری ها پیشین.

5-ارائه تئوری

6-ادله متقن برای اثبات تئوری

7-نتایج تحقیق

8-خلاصه تحقیق

شیوه نگارش) )

بعدازانجام تحقیق وروشن شدن نتیجه آن نوبت به شیوه نگارش وروشن شدن نتیجه آن نوبت به شیوه نگارش تحقیق می رسد.دراین مرحله محقق می خواهدگزارش دقیقی ازسیرتحقیقاتی خودبه خوانندگان ارائه دهد.طیعی است که هراندازه محقق بتوانددرنگارش تحقیق دقت ونظم بیشتری به عمل آورد،درانتخاب مفاهیم دقیق علمی ونتایج توفیق بیشتری به دست آورد.دراین مرحله بایددوجنبه رارعلیت کند:

1-ساختارنگارش ورعایت نظم وترتیب

2-فهرست مطالب بارعایت منطقی آن

نتیجه گیری:به طورکلی منظورازروش تحقیق وپژوهش ارائه مهارتها وتجربه هایی است که دست یابی به هدف راآسانتروعملی ترمی سازدوبا صرف وقت کمترنتایج بیشتری بدست می آید.

www.hawzah.net

تحقیق اسنادی

مقدمه

روش‌هاي اسنادي يكي از مهم‌ترين ابزار‌هاي تحقيق، به ويژه تحقيق موردي محسوب مي‌شوند. روش‌هاي اسنادي در زمره روش‌ها يا سنجه‌هاي غير‌مزاحم و غير واكنشي به شمار مي‌آيد زيرا با مشكل جمع‌آوري اطلاعات مواجه نيستيم و اطلاعات از قبل موجود است..

 اسنادی،تحقیق مبتنی بر شواهد برگرفته از مطالعه اسناد،مانند آرشیوها یا آمار رسمی  است.بسیاری از اوقات اصطلاح تحقیق کتابخانه ای را به جای تحقیق اسنادی به کار می برند،که به نظر اصطلاح دقیق و درست نیست ،زیرا منظور از مطالعات کتابخانه ای ،مطالعاتی است که موضوعات مورد مطالعه در اختیار و دسترس محقق قرار نداشته و غالبا مربوط به گذشته ای دور یا نزدیک می گرددو محقق از اسناد و مدارک زمان های پیشین که در کتابخانه موجود می باشد استفاده می کند بعنوان مثال:تحقیق در زمینه طبقات اجتماعی عصر صفویه یا تحقیق درباره سهم اقشار مختلف اجتماعی در انقلاب مشروطیت ایران.

در روش اسنادی منابع مورد استفاده کتب و مدارک منثور ومنظومی است که از دوره های گذشته به جای مانده و جدیدا از اسلاید،فیلم و سایر تکنولوژی های ضبط وقایع تاریخی نیز در این تحقیق مورد استفاده قرار می گیرد.

کاربرد های مورد استفاده درروش اسنادی :

1- کاربرد روش اسنادی در تحقیقات تاریخی :

اگر قرار باشد در صدد شناخت خانواده در عصر خاصی از گذشته برآییم ،بدیهی است به دلیل فاصله زمانی محقق باید از روش اسنادی بهره گیریم ،استفاده از روش اسنادی در یک بررسی و تحقیق تاریخی دارای مزایای خاصی است .

فاصله زمانی محقق با واقعه تاریخی سبب میشود که وی بتواند کل واقعه را دررابطه با وقایع مشابه در جهان آن روز ببیند و تحلیل کند.

2- کاربرد روش اسنادی در مأخذیابی:

اصالت یک تحقیق اسنادی به منابع حائز اهمیتی است که از آن استفاده می شود مأخذ مورد استفادهدر تحقیقات اسنادی و کتابخانه ای سه دسته هستند. 

الف)کتب:شامل دو دسته فرهنگ لغت ها،دانش نامه ها ،اطلس ها و همچنین کتب تخصصی در یک رشته علمی اند.

ب)مجله ها و نشریات ادواری: شامل روزنامه ها و سایر مجله های عمومی و تخصصی اند.

ج) شامل نشریه هایی است که توسط سازمانهای ذی صلاح مثل بانک مرکزی،مرکز آماری فضایی و وزارت دادگستری و غیره منتشر می شود.

منابع مورد نیاز تحقیق اسنادی :

منابع اولی:عموما ،آن آثارو اطلاعاتی را می نامند که با موضوع تحقیق دارای مناسبت نزدیک می باشد ،به طور مثال ؛هر گاه یکی از علوم اجتماعی در رابطه با یک مولف و یا نویسنده مخصوصی تحقیق را انجام دهد منابع اولی در این عبارت از آثار میباشد که به واسط خود نویسنده تحت تحقیق نوشته شده باشد.

منابع ثانوی :آثاری را می گویند که توسط دیگران درباره شخص و یا دانشمند نوشته شده باشد از قبیل نوشتن بیوگرافی ،وشرح حال اشخاص ،تاریخ اولی و انتقاد درباره ی کتابها و آثار نویسندگان ،نوشته های اخباری درباره نویسندگان خلاصه نویسی کتابهای درسی و غیره.

باید توجه داشت که تشخیص و مواد اولی و ثانوی کار سهل و آسانی نمی باشد زیرا در حالیکه یک محقق میباشد ممکن است برای محقق دیگری ثانوی باشد .

معایب تحقیق اسنادی

1-حوادث تاریخی زنده نیستند

2-گذشته قابل تکرار نیست

3-تحقیق اسنادی هرگز به طور کامل در اسناد و مدارک جای نمی گیرد.

نتیجه گیری

روش اسنادی معمولا از وضوع و روشنی و دلایلی برخوردار است ،محقق می تواند بادیدی فراگیر و جامع کل واقعه و موثر در آن را مورد بررسی قرار دهد

www.searches.blogfa.com

www.pagoohe.com 

تحلیل محتوا

استفاده از مباحث تحلیل محتوا در متن ،به دوران بسی دوربر میگردد.آنگونه که از تاریخ بر می آید، در عصر طلایی تمدن یونان باستان مباحث تحلیل محتوا مورد بهره وری قرار می  گرفته است .

به نظر می رسد استفاده تاریخی تحلیل محتوا در بعد علمی آن را میتوان به بهره گیری از تحلیل محتوا در شناخت کلمات ،لغات ،و اصطلاحت کتاب های مقدس مثل تورات ،انجیل،قران نسبت داد.

تحلیل محتوا روش تحقیقی است برای گرفتن نتایج معتبر و قابل تکرار از داده های استخراج شده از متن. تحلیل محتوا  فنی است که به کمک آن،ویژگی های خاص پیام را به طورنظام یافته و عینی مورد شناسایی قرار می دهند.

ویژگی های تحلیل محتوا

الف- تحلیل محتواروشی نظام مند است به این معنا محتوایی که قرار است مورد ارزیابی قرار گیرد ،باید براساس قواعد روشن و ثابتی برگزیده شود.

ب- تحلیل محتوا روشی عینی است بنابراین ساخته های ذهنی پژوهشگر نباید در آن دخالت داشته باشد .

ج- از انجایی که تحلیل محتوا کمی است هدف اصلی تحلیل محتوا بازنمایی دقیق مجموعه ای از پیام می باشد .

فرایند کلی تحلیل محتوا

1-موضوع مورد مطالعه از قبل تعیین می گردد که میتوان لغات ،جملات ،عناوین اصلی ،مقالات و موارد مشابه آن باشد.

2- بیان یک چارچوب که تئوری تحقیق بر آن مبتنی است،با توجه به تئوری موجود،فرضیه ها و متغیرها مرتبط با مفاهیم مشخص می گرددو با استفاد از روش مناسب برای متغیرهای مورد نظر و با اهدافی که برآن مرتبط می باشد ،به تحلیل داده ها پرداخته می شود.

3- درنظر گرفتن وسیله ای برای اندازه گیری متغیرها به عنوان مثال تهیه فهرستی واژگان کلیدی به قصد شمارش آن و به دست آوردن معانی که در آن واژگان قصد گردیده است. 

4- تهیه و تنظیم جمع آوری اطلاعات با توجه به موضوعی که قرار است پژوهش در آن انجام گیرد.

5- جمع آوری اطلاعات مربوط ،به طرح تحقیق با در نظر گرفتن زمان مشخص و مکان که قرار است عملیات در آن انجام گیرد.

6- پژوهشگرپس از جمع آوری اطلاعات،به تجربه و تحلیل آن دسته از داده هایی می پردازد که به فرضیه تحقیق مرتبط می باشد تا بتواند نتایج مورد نظر را بدست آورد.

محورهای مناسب برای تحلیل محتوا

از جمله محورهای مناسب تحلیل محتوا عبارتنداز:

گزارشهای بایگانی شده ،اسناد و مدارک ،نامه ها،خاطرات ،مقالات روزنامه ها،یاداشت های جلسات زنده،فیلم ها،برنامه های همایش رادیو و تلوزیون

کاربرد تحلیل محتوا

1-معمول ترین استفاده از تحلیل محتوا توصیف خصوصیات پیام است به عنوان مثال،برای فهم درست متون درسی،سخنرانی ،روزنامه ها و مجلات میتوان آنها را تحلیل نمود تا بتوان ارزش ها و نظرات بکاررفته آنها را بدست آورد.

2- تحلیل محتوا  کمک میکند تا اهداف فرستنده پیام را بدست آوریم و دلایل پیام و نتایج مرتبط بر آن را مورد بررسی قرار دهیم.

3- در تحلیل محتوا ،پژوهشگران بدنبال شناخت اثر پیام بروی مخاطبان و گیرنده می باشند.

4- شناخت اثر و نویسنده آن ،در این روش ،پژوهشگر محور فعالیت خود را متمرکز بر واژهایی بکار رفته در متن میکند که تحلیل محتوا بر روی آن انجام میگیرد.

5- از تحلیل محتوا میتوان بر پاسخ به پرسش های که ممکن است پژوهشگران نمایند نیز استفاده نمود.

6-کاربرد تحلیل محتوا میتواند برای بررسی جنبه هایی از فرهنگ و تغییرات فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد.

7- از طریق تحلیل محتوا میتوان به خصوصیات ویژگی هایی اجتماعی زمان خاص دست یافت

مقوله های تحلیل محتوا

الف- مقوله از حیث ساختی :این مقوله ها ازنظرپژوهشگر به شدت،به بیانات یا عقایدی که متن ابراز شده معطوف می باشد

ب- سبک شناختی متن :معمولا اظهار نظرها با علائم و کلمات گوناگون صورت میگیرد از این رو میتوان گفت هر فرد سبک خاصی در کاربرد و نحوه استفاده از کلمات دارد،بنابراین میتوان از این طریق به قالب بندی سبک ها پرداخت.

ج- موضوع بندی مقوله ها :براساس معیاری خاص با توجه به اهداف مرتبط با آن صورت میگیرد،مثلا یک متن مذهبی را در مقوله های کلامی،فقهی ،فلسفی غیره میتوان دسته بندی کرد .

د- مقوله بندی ارزشی:در این نوع مقوله ها،هدف معطوف به قضاوتهای ارزشی گفتار است.

نتیجه گیری

تحلیل محتوا در تحقیق اجتماعی روزبه روز اهمیت بیشتر پیدا می کند دلیل آن،امکانی است که برای تحلیل منظم اطلاعات و اظهارنظرهای عمیق تر وپیچیده تر مثل گزارش، مصاحبه نیمه رهنمودی عرضه میکند.

روش تحلیل محتوا یا دست کم برخی از گونه های آن وقتی که موضوع کار آن از موارد ارزشمند تهیه شده باشد بهتر از هرروش تحقیق دیگری اجازه می دهد تا دقت عمل روش شناختی و ژرفا نگری را،که معمولا به آسانی به دست نمی آید ،به شیوه هماهنگی به دست آورد.

19/12/1390

Pagohesh.nashriyat./ir/node/30

 

چکیده

تاریخچه

چکيده نويسي تاريخي ديرينه دارد .در بين النهرين استادي به خط ميخي متعلق به هزاره دوم قبل از

 ميلاد کشف شده که مطالبي شبيه چکيده همراه آنها بوده است (ويتي 1973).براي دستيابي به مدارک

متعدد موجود در کتابخانه ي بزرگ اسکندر ،افرادي هميشه به کار چکيده نويسي مشغول بودند .سلاطين

 و دولتمردان نيز از دير باز از چکيده هايي که منشيان آنها از گزارش هاي مفصل ارسالي تهيه مي    

 کردند ،بهره مي بردند (مهدوي 1367).                                                                          

                                                                            
اولين نشريه ادواري چکيده در سال 1665ميلادي در پاريس با عنوان journal des Scavansle         

به چاپ رسيد .مجلات چکيده در اوايل قرن هجدهم در آلمان و درهمين قرن در انگلستان نيز به تدريج

ظاهرگشتند .در قرن بيستم ،با افزايش سريع تعداد مقالات و تخصصي شدن مطالب و نيزالکترونيکي

شدن ذخيره سازي و بازيابي اطلاعات ،چکيده نويسي بسيارگسترده شد                                                                              
http://www.tebyan-zn.ir/persian_literature.html

مقدمه

چکیده خلاصه کوتاهی از یک کتاب، جزوه یا مقاله است که نکات اصلی آنرا ذکر می نماید.

بطورکلی چکیده یک نوشته باید نکات عمده و مشاهدات و نتایج حاصله از یک تحقیق را طوری رائه کند که خواننده تصمیم بگیرد که آیا به اصل مقاله رجوع کند یا نه.

انواع چکیده 

چکیده اگاهگر:برای متون، بیانگر کار تجربی و مدارکی است که صرفا به یک موضوع پرداخته اند مناسب است.

چکیده راهنما:برای متون طولانی یا پراکنده از جمله گزارشهای طولانی مناسب است.

چکیده آگاهگر راهنما:زمانی مناسب است که با توجه به نوع مدرک لازم است است بخشی بصورت آگاهگر و بخشی بصورت راهنما بیان شود.

هدف و کاربرد چکیده ها

تعیین ارتباط با موضوع مورد نظر،پرهیز از خواندن متون کامل مدارک غیر مربوط،استفاده از مدارک دست اول،استفاده از مدارک دست دوم

چکیده دارای چهار بخش اصلی است:

1-هدف اصلی و توجیه تحقیق را بیان کند.

2-روشهایی را که برای انجام تحقیق به کار گرفته شده به طور خلاصه مطرح کند.

3-نتایج یا محصول تحقیق را فهرست کند.

4-نتیجه گیری تحقیق را مشخص کند.

 

در بخش هدف چه مطالبی باید باشد؟

گاهی تحقیق بدنبال حل یک مسئله است و گاهی برنبال کاوش درباره یک موضوع چند جمله اول چکیده باید این مسئله یا موضوع را بیان کند وتوجیه یا انگیزه شما را از دنبال کردن تحقیق توضیح دهد.

 

در بخش روشها چه مطالبی باید باشد؟

این بخش چکیده باید توضیح دهد که شما چگونه به حل مسئله یا کاوش درباره موضوعی که به عنوان هدف اصلی تان انتخاب کرده اید چه فرایندی را طی کرده اید.

 

در بخش نتایج چه مطالبی باید باشد؟

این بخش از چکیده،نتایج یا پیامدهای کار شما را فهرست می کند.

 

در بخش نتیجه گیری چه مطالبی باید باشد؟

چکیده باید با جمله ای تمام شود که نتیجه گیری از کار را بیان کند و مشخص کند که انجام این تحقیق به رشته خودش کرده است.

نتیجه گیری

چکیده نویسی به دلیل ویژگی های آن از اهمیت بسیاری برخوردار است و نویسندگان مقالات لازم است علاوه بر توجه به ضرورت و اهمیت آن با چیکیده نویسی آشنا بوده در صورت نیاز به آموزش و تمرین بپردازند و نوشتن یک چکیده خوب موثر کاری دشوار ولی ممکن است . 

Rasolabady.blogfa.com

Gerami.blogfa.com